ქართულ ოსური ურთიერთობის პერსპექტივა ყაზბეგის რაიონში

შოთა რუსთაველის ეროვნული სამეცნიერო ფონდის მიერ ფუნდამენტური კვლევებისათვის   2015 წელს დაფინანსებული სახელმწიფო საგრანტო კონკურსის პროექტი  ,,ქართულ ოსური ურთიერთობის პერსპექტივა ყაზბეგის რაიონში”

ექსპედიციის წევრები

ლავრენტი ჯანიაშვილი (ხელმძღვანელი), ნათია ჯალაბაძე, ირაკლი შარვაძე, ანა ჯანიკაშვილი, ანა რუაძე

ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში. მუნიციპალიტეტის ტერიტორია 1917 წლამდე ტფილისის გუბერნიის20150722_132616 დუშეთის მაზრის ქვეშეთის უბნის შემადგენლობაში შედიოდა, 1917-1930 წლებში — დუშეთის მაზრაში, 1930 წლიდან ცალკე რაიონია. ამჟამად მუნიციპალიტეტი. ადმინისტრაციული ცენტრია დაბა სტეფანწმინდა. მუნიციპალიტეტს სამხრეთით-დასავლეთით ესაზღვრება ე.წ. “სამხრთ ოსეთი” _ ახალგორის და ჯავის რაიონები, ხოლო ჩრდილოეთით, ჩრდილოეთ ოსეთი (რუსეთის ფედერაცია).   მე-20 საუკუნის ბოლო ხანებამდე რაიონის მოსახლეობას წარმოადგენდნენ ქართველები და ოსები. ეთნოდემოგრაფიულ ვითარებაზე მკაფიოდ აისახა უკანასკნელი 25 წლის განმავლობაში საქართველოში მიმდინარე სოციალურ-ეკონომიკური და პოლიტიკური პროცესები, რეგიონი თითქმის მთლიანად დაიცალა ოსური მოსახლეობისაგან. ჭეშმარიტად საშინელი სანახავია დაცლილი სოფელი. ჩვენს გადაღებულ ვიდეოფირზე (იხ ქვემოთ) თავი საშინელებათა ფილმში გეგონება.

 

საველე ეთნოგრაფიული ექსპედიცია ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში

შოთა რუსთაველის ეროვნული სამეცნიერო ფონდის მიერ ფუნდამენტური კვლევებისათვის   2015 წელს დაფინანსებული სახელმწიფო საგრანტო კონკურსის პროექტი  ,,ქართულ ოსური ურთიერთობის პერსპექტივა ყაზბეგის რაიონში”

ექსპედიციის წევრები

ლავრენტი ჯანიაშვილი (ხელმძღვანელი), ნათია ჯალაბაძე, ირაკლი შარვაძე, ანა ჯანიკაშვილი, ანა რუაძე

20150722_122109

ყაზბეგის რეგიონი (ისტორიული ხევი, ამჟამად ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი) მდებარეობს აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში.. მას სამხრეთით-დასავლეთით ესაზღვრება ე.წ. “სამხრთ ოსეთი” _ ახალგორის და ჯავის რაიონები, ხოლო ჩრდილოეთით, ჩრდილოეთ ოსეთი (რუსეთის ფედერაცია). ფედერაცია. საქართველო-რუსეთის საზღვრის ამ მონაკვეთზე მდებარეობს  მე-20 საუკუნის ბოლო ხანებამდე რაიონის მოსახლეობას წარმოადგენდნენ ქართველები და ოსები. ეთნოდემოგრაფიულ ვითარებაზე მკაფიოდ აისახა უკანასკნელი 25 წლის განმავლობაში საქართველოში მიმდინარე სოციალურ-ეკონომიკური და პოლიტიკური პროცესები, რეგიონი თითქმის მთლიანად დაიცალა ოსური მოსახლეობისაგან.

თრუსოს ხეობა

თრუსოს ხეობა მდებარეობს მდ. თერგის ზემო ნაწილში (სოფლები _ ქეთრისი, აბანო, ზაქაგორი, დესი, სუათისი, ყარათყაუ, წოწოლთა, ბურმაგისი, გუსალთა, ჯიმარა, ტეფი, რესი). ადრე შუა საუკუნეებში იგი ისტორიული წანარეთის ნაწილი იყო. მოგვიანებით, მე–12 საუკუნეში, თერგის ხეობას ხევი შეერქვა და ეს ამჟამინდელი თრუსოც მისი ნაწილი გახდა. 20151022_123112მოგვიანებით თრუსო ეწოდა ტერიტორიას თერგის ზემო ნაწილიდან კასრისკარის ვიწრო გასავლელმდე, მე-17 საუკუნიდან თერგის ხეობის ზემო ნაწილშიც დაიწყო ოსების თანდათანობით ინფილტრაცია და უფფრო ადრე ოსთა მოძალეობას საკუთარი საცხოვრებლიდან გამოქცეული დვალების (ქართული მოდგმის ეთნოგრაფიული ჯგუფი, რომელიც აქ ბუდე დვალეთიდან გადმოსახლდა) ასიმილაციის პროცესი. ამასთან, თრუსოს ხეობა გაფართოვდა კასრისკარის ქვემოთაც სოფ. კობამდე.

კობი

 

20150724_100921  20150724_115617

 

20150724_102021  20150724_103425


 

  20150724_102426

ბოლო ხანებში რუსულ//ოსური და ქართული საინფორმაციო საშუალებების ყურადღების ცენტრში.ყაზბეგის რაიონიდან მოსაზღვრე ჩრდილო ოსეთის რესპუბლიკაში (რუსეთის ფედერაცია) გადასული ოსები და მათი დაცლილი სოფლები მოექცა ერთის მხრივ ოსური მხარე (ძირითადად დე ფაქტო ხელისუფების წარმომადგენლები, ცალკეული მეცნიერები და ჟურნალისტები) აცხადებენ, რომ “ცხინვალის რეგიონის მიმდებარე ტერიტორიები, ოსი ხალხის საკუთრებაა და საქართველოსგან ოკუპირებულ ამ ტერიტორიებსაც გაანთავისუფლებენ”; “სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის საკითხის გადაჭრის შემდეგ, დადგა დრო ყაზბეგის საკითხიც გადავწყვიტოთ”, რომ “თრუსოსა და გუდის ხეობები, ასევე კობის ქვაბული, რომელიც “ამჟამად ყაზბეგის რაიონის, ანუ საქართველოს შემადგენლობაშია და რომელიც 54 კილომეტრით არის მოშორებული ვლადიკავკაზიდან, ჩრდილოეთ ოსეთის ტერიტორიაა, რომელიც სტალინმა 1922 წელს საქართველოს უკანონოდ მიუერთა”. მეორე მხრივ, ქართული მედიიის წარმომადგენლები და ცალკეული ექსპერტები თვლიან, რომ ყაზბეგის რეგიონი ფეთქებადსაშიშ ადგილად იქცა, სადაც მოსალოდნელია რუსეთის ახალი აგრესია აქედან “დევნილი” ოსური მოსახლეობის დაბრუნების საბაბით. საკითხს კიდევ უფრო მეტი სიმწვავე შესძინა პოლიტიკურმა (რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობის პერსპექტივის გაურკვევლობა), სასაზღვრო (რუსულ ქართული საზღვრის დემარკაციის ჩიხური მდგომარეობა, ლარსის საბაჟო-გამსვლელი პუნქტის ამოქმედება), ეკოლოგიურმა (ლარსიჰესის მშენებლობა) და ეკონომიკურმა (ყაზბეგის რაიონიდან შრომითი მიგრაციის მაღალი დონე რუსეთის ფედერაციაში) ასპექტებმა.

 

ხევი